Goede sportvoeding begint met gevarieerd eten volgens de Schijf van Vijf en genoeg energie. Daarbovenop: koolhydraten als brandstof (meer naarmate je langer en harder traint), eiwit voor herstel (ongeveer 1,2 tot 2,0 gram per kilo lichaamsgewicht per dag), onverzadigde vetten en voldoende vocht. Timing rond je training helpt; de meeste sporters hebben geen supplementen nodig.
Wat je eet, merk je op het veld, op de fiets of in de sportschool. Met te weinig brandstof zakt je tempo eerder in, herstel je trager en ben je vatbaarder voor blessures en ziekte. Toch hoeft sportvoeding niet ingewikkeld te zijn. Voor de meeste recreatieve sporters is gevarieerd eten volgens de Schijf van Vijf de basis, met een paar aanpassingen rond trainingen en wedstrijden.
Hoeveel je nodig hebt, verschilt per sport. Een marathonloper heeft andere eisen dan iemand die drie keer per week krachttraint. Ook maakt het uit of je in een trainingsperiode zit, een wedstrijd hebt of herstelt.
Koolhydraten: je belangrijkste brandstof
Koolhydraten zijn de snelste energiebron voor je spieren. Je lichaam slaat ze op als glycogeen in je spieren en lever. Bij intensieve of lange inspanning raakt die voorraad leeg, met als uiterste een hongerklop.
| Trainingsbelasting | Koolhydraten per kilo lichaamsgewicht per dag (richtlijn) |
|---|---|
| Licht (rustig, kort) | 3–5 gram |
| Gemiddeld (ongeveer een uur per dag) | 5–7 gram |
| Zwaar (1–3 uur per dag) | 6–10 gram |
Goede bronnen voor dagelijks gebruik zijn volkoren brood, havermout, aardappelen, volkoren pasta, rijst, peulvruchten en fruit. Die leveren naast energie ook vezels, vitamines en mineralen. Snelle koolhydraten zoals sportdrank, gels, krentenbollen of een banaan zijn vooral handig vlak voor en tijdens langere inspanning, omdat je ze makkelijk verteert.
Eiwit voor herstel en spieren
Eiwit heb je nodig om spieren te herstellen en op te bouwen. Sporters hebben meer nodig dan niet-sporters:
- Niet-sporters: ongeveer 0,8 gram per kilo lichaamsgewicht per dag.
- Duursporters: ongeveer 1,2 tot 1,6 gram per kilo.
- Krachtsporters en tijdens afvallen: ongeveer 1,6 tot 2,0 gram per kilo.
Verdeel je eiwit over de dag, met bij elke maaltijd een portie. Bronnen: zuivel (kwark, yoghurt, melk, kaas), vis, kip, vlees, eieren, tofu, tempeh, peulvruchten en noten. Na een training helpt een portie van 20 tot 30 gram eiwit bij het herstel.
Vetten: kies onverzadigd
Vetten zijn een energiebron bij rustige, lange inspanning en nodig voor onder meer de opname van vitamine A, D, E en K. Kies vooral onverzadigde vetten: vette vis, noten, zaden, olijfolie, avocado en zachte margarine. Beperk verzadigd vet uit vette vleeswaren, roomboter, gebak en snacks. Vlak voor het sporten eet je liever niet te vet, omdat vet langzaam verteert.
Vocht: goed drinken zonder te veel
Bij inspanning verlies je vocht via zweet. Hoeveel, verschilt sterk per persoon, per sport en per temperatuur: van een halve liter tot meer dan anderhalve liter per uur. Een vochttekort van ongeveer 2 procent van je lichaamsgewicht kan je prestaties bij duursport al merkbaar verminderen, zeker in de warmte.
- Voor het sporten: drink in de uren ervoor gewoon goed, bijvoorbeeld een paar glazen water twee tot vier uur vooraf.
- Tijdens: bij inspanning langer dan een uur regelmatig kleine slokjes, op je dorst en de omstandigheden afgestemd.
- Na afloop: weeg je voor en na een lange training om te zien hoeveel vocht je verliest. Vul dat aan met water, eventueel met wat zout of een maaltijd erbij.
Te veel drinken kan ook schadelijk zijn. Wie bij lange inspanning veel meer water drinkt dan hij verliest, kan een te laag natriumgehalte in het bloed krijgen. Drink dus niet uit voorzorg liters extra.
Wat eet je voor, tijdens en na het sporten?
| Moment | Wat | Voorbeelden |
|---|---|---|
| 2–4 uur voor | Maaltijd met koolhydraten, wat eiwit, weinig vet en vezels | Brood met beleg, havermout, pasta met saus |
| 30–60 minuten voor | Klein, makkelijk verteerbaar | Banaan, krentenbol, beker yoghurt |
| Tijdens (langer dan 1 uur) | Koolhydraten en vocht | Sportdrank, gel, banaan, ontbijtkoek |
| Na | Koolhydraten en eiwit | Kwark met fruit, maaltijd met vlees/vis/peulvruchten |
Voor hardlopers staat een uitgebreidere uitleg bij wat eten voor het hardlopen.
Genoeg eten
Een veelgemaakte fout, vooral bij sporters die willen afvallen: te weinig eten. Bij een groot en langdurig energietekort herstel je slechter, verlies je spiermassa, word je vaker ziek en loop je meer kans op blessures zoals stressfracturen. Bij vrouwen kan de menstruatie onregelmatig worden of wegblijven; dat is een signaal om naar de huisarts te gaan.
Wil je afvallen terwijl je sport, houd het tekort dan klein en eet genoeg eiwit. Crashdiëten zoals het appel-ei-dieet gaan ten koste van je prestaties en leiden vaak tot het jojo-effect.
Supplementen
Het Voedingscentrum en sportdiëtisten zijn er duidelijk over: de meeste sporters hebben geen supplementen nodig als ze gevarieerd en voldoende eten. Uitzonderingen zijn er wel:
- Vitamine D voor groepen waarvoor het algemene advies geldt, zoals mensen met een donkere huid, mensen die weinig buiten komen en 70-plussers.
- Cafeïne en creatine hebben voor bepaalde sporten een aangetoond effect, maar zijn alleen zinvol voor sporters die al alles op orde hebben.
- Ijzer alleen bij een vastgesteld tekort, na overleg met je huisarts.
Supplementen kunnen verontreinigd zijn met stoffen die niet op het etiket staan. Doe je aan wedstrijdsport, let dan op het NZVT-keurmerk. Heb je specifieke doelen of klachten, dan kan een sportdiëtist je voeding afstemmen op je sport en schema.
Veelgestelde vragen
Wat moet je eten na het sporten?
Een maaltijd of tussendoortje met koolhydraten en eiwit, bijvoorbeeld kwark met fruit, een volkoren boterham met kipfilet of een gewone maaltijd binnen een paar uur. Haast is alleen nodig als je dezelfde dag of de volgende ochtend opnieuw zwaar traint.
Heb je als sporter extra eiwitshakes nodig?
Meestal niet. Met zuivel, vlees, vis, eieren, peulvruchten en noten haal je de eiwitbehoefte van de meeste sporters gewoon uit je eten. Een shake is handig als het praktisch slecht uitkomt, maar niet beter dan gewoon voedsel.
Is sportdrank beter dan water?
Bij trainingen korter dan een uur is water genoeg. Bij langere of zeer intensieve inspanning, zeker in de warmte, levert sportdrank extra koolhydraten en zout. Voor dagelijks drinken buiten het sporten is sportdrank niet nodig, vanwege de suiker.
Hoe weet je of een supplement vrij is van doping?
Zekerheid heb je nooit helemaal, want supplementen kunnen verontreinigd zijn. Wedstrijdsporters kiezen daarom producten met het NZVT-keurmerk, waarvan partijen zijn getest op dopinggeldige stoffen. De Dopingautoriteit geeft hierover informatie.



