Biljart bestaat in drie hoofdvormen. Bij carambole (het Nederlandse biljart) speel je met drie ballen op een tafel zonder gaten en scoor je een punt als je speelbal beide andere ballen raakt. Bij pool en snooker stoot je ballen in de zes zakken. Je blijft aan de beurt zolang je scoort; mis je, dan is de tegenstander.
Wie in Nederland zegt dat hij gaat biljarten, bedoelt meestal carambole: een groen laken, drie ballen en een tafel zonder gaten. In het café of de bowlinghal staat vaak een pooltafel met zes zakken, en op tv zie je snooker op een nog grotere tafel. Het zijn drie verschillende sporten met eigen regels.
Hieronder zie je in één tabel wat de verschillen zijn, hoe carambole werkt (libre, bandstoten en driebanden), wat een moyenne is en hoe je dat uitrekent.
Carambole, pool en snooker vergeleken
| Carambole | Pool | Snooker | |
|---|---|---|---|
| Tafel | zonder zakken | 6 zakken | 6 zakken, grotere tafel |
| Aantal ballen | 3 | 16 (15 + wit) | 22 (15 rood, 6 kleuren, wit) |
| Doel | speelbal raakt beide andere ballen | ballen in de zakken stoten | rood en kleur om en om potten voor punten |
| Puntentelling | 1 punt per carambole | partij gewonnen of verloren (frames) | rood 1, kleuren 2 t/m 7 punten |
| Bekendste spelvormen | libre, bandstoten, driebanden, kader | 8-ball, 9-ball, 10-ball | frames, max. break 147 |
| Populair in | Nederland, België, Zuid-Europa, Azië | cafés, VS, wereldwijd | Groot-Brittannië, China |
| Wedstrijdtafel (speelvlak) | 2,84 x 1,42 m | 2,54 x 1,27 m (9 ft) | ongeveer 3,57 x 1,78 m |
In Nederland valt biljart onder de KNBB (Koninklijke Nederlandse Biljartbond), die competities organiseert in carambole, pool en snooker.
Hoe werkt carambole?
Je speelt met drie ballen: twee speelballen (wit en geel, of wit en wit met een stip) en een rode bal. Elke speler heeft een eigen speelbal en stoot alleen die bal met de keu aan.
Een punt heet een carambole: je speelbal raakt in één stoot zowel de rode bal als de speelbal van je tegenstander. De volgorde maakt niet uit. Lukt het, dan mag je doorgaan. Mis je, dan is je tegenstander aan de beurt.
Wie begint?
Bij de start stoten beide spelers tegelijk hun bal naar de korte band aan de overkant en terug. Wie zijn bal het dichtst bij de korte band aan zijn eigen kant laat stoppen, mag kiezen wie de partij opent. De openingsstoot heet de kopstoot.
De spelvormen
| Spelvorm | Wanneer telt een carambole? | Moeilijkheid |
|---|---|---|
| Libre | speelbal raakt beide andere ballen, verder geen eisen | instap |
| Kader | als libre, maar er zijn vakken met lijnen op het laken waarin je maar een beperkt aantal caramboles mag maken | gevorderd |
| Bandstoten | speelbal raakt minstens één band voordat hij de tweede bal raakt | gemiddeld |
| Driebanden | speelbal raakt minstens drie banden voordat hij de tweede bal raakt | moeilijkst |
Libre is de vorm waarmee bijna iedereen begint. Goede libre-spelers leren de ballen dicht bij elkaar te houden en zo tientallen caramboles achter elkaar te maken. Daarom zijn kader en bandstoten bedacht: die maken het lastiger om zo te blijven doorgaan. Driebanden is de bekendste vorm op topniveau, omdat elke carambole een puzzel is.
Een partij gaat tot een vooraf afgesproken aantal caramboles. In de competitie hangt dat aantal af van je niveau, zodat een sterke en een minder sterke speler een eerlijke partij kunnen spelen. Soms geldt ook een maximum aantal beurten.
Wat is een moyenne?
Het moyenne is je gemiddelde aantal caramboles per beurt. Je rekent het zo uit:
moyenne = aantal caramboles gedeeld door aantal beurten
| Caramboles | Beurten | Moyenne |
|---|---|---|
| 30 | 20 | 1,500 |
| 45 | 30 | 1,500 |
| 15 | 40 | 0,375 |
| 120 | 12 | 10,000 |
Je moyenne wordt in de competitie bijgehouden en bepaalt in welke klasse je speelt en hoeveel caramboles je in een partij moet maken. Het verschilt sterk per spelvorm: een libre-moyenne van 5 is iets heel anders dan een driebanden-moyenne van 0,5.
Hoe werkt pool?
Pool speel je op een pooltafel met zes zakken. Het bekendste spel is 8-ball:
- Er liggen vijftien ballen in een driehoek: hele ballen (1 t/m 7), halve ballen (9 t/m 15) en de zwarte 8.
- Na de afstoot is de tafel open. Wie als eerste een bal pot, speelt voortaan op die groep.
- Je blijft aan de beurt zolang je een eigen bal pot.
- Heb je al je ballen gepot, dan speel je op de 8. Pot je die, dan win je.
- Pot je de 8 te vroeg of in de verkeerde zak, dan verlies je.
- Pot je de witte bal of raak je eerst een verkeerde bal, dan is dat een fout. Je tegenstander krijgt de witte bal in de hand en mag hem overal neerleggen.
De volledige regels, inclusief 9-ball en de regels voor de afstoot, lees je in de spelregels van poolbiljart.
Hoe werkt snooker?
Snooker speel je op een grotere tafel met kleinere ballen. Je pot afwisselend een rode bal (1 punt) en een gekleurde bal: geel 2, groen 3, bruin 4, blauw 5, roze 6 en zwart 7. De kleuren komen terug op hun plek zolang er nog rode ballen liggen. Als alle rode weg zijn, pot je de kleuren op volgorde van laag naar hoog. Het hoogste aantal punten in één beurt is 147: vijftien keer rood met zwart en daarna alle kleuren.
Meer over fouten, snookers en de telling lees je in de spelregels van snooker.
Wat heb je nodig om te beginnen?
- Een keu. Een carambolekeu is korter en zwaarder dan een poolkeu en heeft een dikkere pomerans (de punt). Voor snooker gebruik je een dunne keu.
- Ballen. Carambole-ballen voor een wedstrijdtafel zijn groter dan poolballen. Voor kleinere thuistafels bestaan kleinere sets; kies de maat die bij je tafel hoort.
- Krijt. Krijt je pomerans voor elke paar stoten, anders glijdt de keu weg van de bal.
Wil je echt leren biljarten, ga dan naar een biljartvereniging of -centrum. Daar kun je vaak een tafel huren en krijg je tips over je houding, brug en stoot. Hou je van spellen waarin precisie en gemiddelden een rol spelen? Bekijk dan ook de spelregels van darten.
Mini stepper kopen: zo kies je de beste stepper voor thuis
Gewone, swing of 2-in-1 mini stepper? Lees waar je op let: beweging, weerstand, draagvermogen, geluid en weerstandsbanden, plus trainingstips.
Naar de koopgids →Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen biljart en pool?
In Nederland bedoelen mensen met biljart meestal carambole: drie ballen op een tafel zonder gaten. Pool is een vorm van biljart met gaten, zestien ballen en als bekendste spel 8-ball. De keu, de ballen en de tafel zijn bij pool anders dan bij carambole.
Hoeveel ballen heb je nodig om te biljarten?
Voor carambole heb je drie ballen nodig: twee speelballen (wit en geel, of wit met een stip) en een rode bal. Pool speel je met vijftien genummerde ballen plus de witte. Snooker heeft 22 ballen: vijftien rode, zes gekleurde en de witte.
Wat is een goed moyenne bij driebanden?
Bij driebanden ligt het moyenne veel lager dan bij libre, omdat elke carambole moeilijk is. Recreatieve spelers zitten vaak ruim onder de 0,5. De wereldtop speelt op een groot biljart rond of boven de 1,5 caramboles per beurt.
Wat is een kopstoot bij biljart?
Bij carambole is de kopstoot de openingsstoot van de partij. De ballen liggen dan op vaste plekken en de speler die begint, moet de rode bal als eerste raken. Daarna gaat het spel verder volgens de normale regels.
Verder lezen
Meer over spelregels & meer
- Mini stepper kopen: zo kies je de beste stepper voor thuis
- Reebok stepper review: wat kan de Reebok Step en voor wie is hij?
- Vibroshaper review: wat doet deze trilplaat wel en niet?
- Spelregels volleybal: puntentelling, rotatie en libero
- Wat is sportief wandelen? Techniek, tempo en zo begin je
- Kramp: wat is het, waardoor ontstaat het en wat kun je eraan doen?
