Sjoelen · Spelregels

Sjoelen: spelregels en puntentelling uitgelegd

Zo werkt sjoelen: 30 schijven, 3 beurten en poortjes 2-3-4-1. Puntentelling met series van 20 punten, rekenvoorbeeld en gratis sjoelteller.

Bijgewerkt op

Wat zijn de spelregels en puntentelling bij sjoelen?
Kort antwoord

Bij sjoelen schuif je 30 schijven in drie beurten naar vier poortjes met de waarden 2, 3, 4 en 1. Elke serie (één schijf in elk poortje) is 20 punten waard in plaats van 10. Schijven die buiten een serie vallen, tellen de waarde van hun eigen poortje. De hoogst haalbare score is 148 punten.

Sjoelscore berekenen

Vul per poortje in hoeveel schijven erin liggen (na 3 beurten, max. 30 schijven).

Score0
Complete series0
Schijven0

Sjoelen lijkt simpel: je schuift houten schijven over een lange bak naar vier poortjes. Toch winnen niet de mensen die de meeste schijven binnen krijgen, maar de mensen die ze het beste verdelen. Dat komt door de puntentelling met series, waar de meeste nieuwe spelers niet van weten.

Hieronder lees je de spelregels zoals de sjoelbond ze hanteert, hoe je de punten telt (met rekenvoorbeeld) en welke huisregels je thuis vaak tegenkomt. Wil je meteen een score uitrekenen? Gebruik de sjoelen puntentelling-tool: vul per poortje het aantal schijven in en je ziet direct de score.

De sjoelbak in cijfers

Een sjoelbak is een lange houten bak met zijwanden. Vooraan zit de afzetbalk, achteraan de poortenbalk met vier poortjes.

Onderdeel Standaard
Lengte bak ongeveer 2 meter
Breedte bak ongeveer 40 centimeter
Aantal schijven 30
Aantal beurten per speler 3
Poortjes van links naar rechts 2 – 3 – 4 – 1
Waarde van een serie 20 punten
Maximale score 148 punten

Het poortje met de hoogste waarde (4) zit dus niet in het midden of aan de rand, maar op de derde plek. Het poortje van 1 punt zit helemaal rechts. Kijk bij een nieuwe sjoelbak of de poortjes in deze volgorde staan; goedkope speelgoedbakken wijken daar soms van af.

Spelregels van sjoelen

Elke speler speelt een eigen spel van drie beurten en noteert daarna zijn score. Wie de hoogste score heeft, wint. Je kunt een tegen een spelen, maar ook in teams waarbij je de scores optelt.

  1. Eerste beurt: je schuift alle 30 schijven één voor één vanaf de afzetbalk richting de poortjes.
  2. Tweede beurt: schijven die in de poortjes liggen, blijven liggen. Alle schijven die op de baan zijn blijven liggen, pak je terug en schuif je opnieuw.
  3. Derde beurt: je schuift de schijven die nog over zijn nog één keer. Daarna tel je de score.

Een paar regels waar vaak discussie over is:

  • Wanneer telt een schijf? Alleen als hij helemaal door de opening van het poortje is. Een schijf die half in het poortje ligt, telt niet.
  • Schijf in het verkeerde vak: gaat een schijf door een poortje en schuift hij daarna door naar een ander vak, dan telt hij voor het poortje waar hij doorheen ging.
  • Terugkaatsen: een schijf die terugstuit tot voorbij de afzetbalk, gaat voor die beurt opzij.
  • Over de poortenbalk: een schijf die over de bovenkant van de poortenbalk vliegt, doet niet meer mee.
  • Uit de bak: een schijf die uit de bak springt, leg je opzij. Volgens de wedstrijdregels krijg je hem in een volgende beurt terug.
  • Niet aanraken: schijven die in het spel zijn, mag je tijdens je beurt niet verplaatsen of rechtleggen.

Thuis spelen veel mensen met eigen afspraken, bijvoorbeeld dat schijven die op elkaar liggen niet meer meedoen. Dat is een huisregel, geen officiële regel. Spreek zulke regels vooraf af.

Puntentelling bij sjoelen

Na drie beurten tel je per poortje hoeveel schijven erin liggen. De telling gaat in twee stappen:

  1. Tel de series. Een serie is één schijf in elk van de vier poortjes. Het aantal series is gelijk aan het laagste aantal schijven in één poortje. Elke serie is 20 punten.
  2. Tel de rest. Schijven die overblijven na de series, tellen de waarde van hun poortje (2, 3, 4 of 1).

Rekenvoorbeeld

Poort 2 Poort 3 Poort 4 Poort 1 Totaal
Schijven in het poortje 7 6 8 5 26 schijven
In series (laagste aantal = 5) 5 5 5 5 5 series x 20 = 100
Losse schijven 2 1 3 0
Punten voor losse schijven 2 x 2 = 4 1 x 3 = 3 3 x 4 = 12 0 19
Score 119 punten

Zonder series zou dezelfde verdeling maar 7x2 + 6x3 + 8x4 + 5x1 = 69 punten opleveren. Het verschil zit volledig in de series.

Waarom 148 het maximum is

Met 30 schijven kun je maximaal zeven complete series maken. Dat zijn 28 schijven en 140 punten. De laatste twee schijven leg je het liefst in het poortje van 4: dat is 8 punten extra. Samen 148.

Situatie Series Losse schijven Score
7 series + 2 in poort 4 7 x 20 = 140 2 x 4 = 8 148
7 series + 2 in poort 1 140 2 x 1 = 2 142
6 series + 6 in poort 4 120 6 x 4 = 24 144
0 in poort 1, 30 elders 0 max. 30 x 4 = 120 120

Die laatste regel laat zien waarom het poortje van 1 zo belangrijk is. Krijg je daar niets in, dan maak je geen enkele serie.

Extra schijven bij 148

In wedstrijden geldt een bonus. Haal je de 148 punten al in de eerste beurt, dan krijg je twee extra schijven. Lukt het in twee beurten, dan krijg je er één. Elke extra schijf telt de waarde van het poortje waarin hij belandt. Zo kom je in theorie op 156 punten. Thuis wordt deze regel zelden gespeeld, omdat 148 een zeldzame score is.

Tips voor een hogere score

  • Begin met het poortje van 1. Rechts in de bak is het lastigste poortje. Zorg eerst dat daar schijven in komen, anders levert de rest weinig op.
  • Tel tussendoor. Kijk na de eerste beurt welk poortje achterloopt en richt je tweede en derde beurt daarop.
  • Schuif rustig en gelijkmatig. Een te harde schijf kaatst terug en botst andere schijven weg.
  • Houd de bak schoon. Stof en vuil remmen de schijven af. Wedstrijdsjoelers houden de baan glad, zodat elke schijf hetzelfde loopt.

Sjoelen als wedstrijdsport

Sjoelen is vooral bekend als Oud-Hollands spel voor op verjaardagen en familieavonden, maar het wordt ook als sport gespeeld. De Algemene Nederlandse Sjoelbond (ANS) organiseert competities, bekerwedstrijden en het Nederlands kampioenschap. In wedstrijden kijkt een jury mee die bepaalt of schijven tellen en die de schijven na elke beurt netjes in de vakken stapelt.

Naast de standaardvorm met 30 schijven en drie beurten bestaat er ook een snellere variant met 20 schijven en twee beurten. De puntentelling met series werkt daar op dezelfde manier.

Waar het spel precies vandaan komt, is niet met zekerheid bekend. Vergelijkbare schuifspellen bestaan in meerdere landen, zoals shuffleboard in Engeland en jakkolo in Duitsland. In Nederland is sjoelen al eeuwen een vast onderdeel van de Oud-Hollandse spellen.

Hou je ook van andere spellen waarbij je om de beurt gooit en punten telt? Lees dan de spelregels van darten of de spelregels van bowlen.

Een sjoelbak kopen?

Voor de officiële telling heb je een wedstrijdbak van 2 meter met 30 schijven nodig.

Veelgestelde vragen

Hoeveel punten is een serie bij sjoelen?

Een serie is één schijf in elk van de vier poortjes en levert 20 punten op. Los opgeteld zou dat 2 + 3 + 4 + 1 = 10 punten zijn, dus een serie verdubbelt de waarde. Daarom loont het om de schijven gelijk over de poortjes te verdelen.

Wat is de hoogste score bij sjoelen?

Met 30 schijven is 148 punten het maximum: zeven series (28 schijven, 140 punten) plus twee losse schijven in het poortje van 4. In wedstrijden krijg je extra schijven als je 148 al in de eerste of tweede beurt haalt, waardoor in theorie 156 mogelijk is.

Telt een schijf die half in het poortje ligt?

Nee. Een schijf telt pas als hij helemaal door de opening van het poortje is. Steekt hij nog uit aan de voorkant, dan telt hij niet. In wedstrijden controleert de jury dat met een rechte lat langs de poortenbalk.

Mag je oefenen voor je gaat sjoelen?

In wedstrijden mag je voor je beurt een paar oefenschijven schuiven. Zodra je beurt begonnen is, mag de sjoelbak niet meer verplaatst worden. Thuis spreek je zelf af of iedereen eerst een proefronde krijgt.

Verder lezen