Zwemmen

Zwemmen: zwemslagen, zwemdiploma's en open water uitgelegd

Alles over zwemmen: de zwemslagen, wat vrije slag betekent, zwemdiploma A, B en C, open water zwemmen, snorkelen voor beginners en zwemmen als training.

Gepubliceerd op

Zwemmer in een olympisch zwembad
Foto: Marcus Ng op Unsplash
Kort antwoord

De vier wedstrijdslagen zijn vrije slag (in de praktijk borstcrawl), rugslag, schoolslag en vlinderslag. Kinderen in Nederland leren zwemmen voor het Zwem-ABC: diploma A, B en C, die samen laten zien dat je jezelf kunt redden in zwembad en rustig open water. Zwemmen is daarnaast een sport die je hele lichaam traint zonder je gewrichten zwaar te belasten.

Zwemmen is in Nederland meer dan een sport: met zoveel water om ons heen is het een basisvaardigheid. Bijna elk kind gaat op zwemles, en daarna kun je alle kanten op: wedstrijdzwemmen, waterpolo, open water, snorkelen of gewoon baantjes trekken om fit te blijven.

Hieronder vind je de zwemslagen, de regels rond vrije slag in wedstrijden, het Zwem-ABC, open water zwemmen, snorkelen voor beginners en tips om zwemmen als training te gebruiken. De sportbond voor zwemmen in Nederland is de KNZB.

De zwemslagen

Slag Hoe het werkt Moeilijkheid Opmerking
Schoolslag Op je buik, armen en benen bewegen tegelijk en symmetrisch, met een stuwende beenslag Makkelijk te leren, lastig om goed te doen In Vlaanderen heet deze slag borstslag
Borstcrawl Op je buik, armen om en om, op en neer gaande beenslag, ademen opzij Gemiddeld De snelste slag, vrijwel altijd gekozen bij vrije slag
Rugslag Op je rug, armen om en om over je hoofd, op en neer gaande beenslag Gemiddeld In wedstrijden heet dit rugcrawl. Bij zwemles leer je ook de enkelvoudige rugslag
Vlinderslag Op je buik, beide armen tegelijk over het water, golvende dolfijnbeenslag Moeilijk Vraagt veel kracht en timing

Er wordt vaak gesproken over “borstslag” als vijfde slag. Dat is dezelfde slag als schoolslag, alleen de Vlaamse naam. De enkelvoudige rugslag, met beide armen tegelijk en een schoolslagbeenslag op je rug, leren kinderen bij zwemles omdat hij rustig is en je gezicht vrij houdt. In wedstrijden zie je hem niet.

Wat betekent vrije slag in wedstrijden

Bij de nummers vrije slag mag je volgens de regels elke slag zwemmen. In de praktijk kiest iedereen voor de borstcrawl, omdat die het snelst is. Wel gelden er een paar regels:

  • Je moet bij elk keerpunt en bij de finish de wand raken met een deel van je lichaam.
  • Na de start en na elk keerpunt mag je maximaal 15 meter onder water blijven. Daarna moet je hoofd boven water komen.
  • Je mag niet lopen of afzetten van de bodem.

Bij wisselslag zwem je alle vier de slagen achter elkaar. Individueel is de volgorde vlinderslag, rugslag, schoolslag en vrije slag. Op het vrije-slaggedeelte van de wisselslag moet je een andere slag zwemmen dan de eerste drie, dus in feite borstcrawl.

Bij de andere slagen zijn de regels strenger. Bij rugslag moet je op je rug blijven, behalve bij het keren. Bij schoolslag moeten armen en benen tegelijk en symmetrisch bewegen. Bij vlinderslag moeten beide armen tegelijk over het water.

Zwemdiploma’s: het Zwem-ABC

In Nederland leren kinderen zwemmen voor de Nationale Zwemdiploma’s, beter bekend als het Zwem-ABC. Het systeem wordt beheerd door de Nationale Raad Zwemveiligheid (NRZ), die eerder Nationaal Platform Zwembaden | NRZ heette. Zwemscholen en zwembaden met een licentie mogen de diploma’s uitreiken en worden daarop gecontroleerd.

Diploma Wat je laat zien Voor welk water
A Je kunt zwemmen en jezelf redden in ondiep en diep water, ook met kleding aan Rustig zwembad zonder attracties
B Je beheerst de vaardigheden van A beter en langer, en kunt omgaan met situaties zoals een glijbaan of stroming Zwembad met attracties
C Je bent zelfredzaam, ook als het onverwacht of vermoeiend wordt Zwembad met attracties en open water zonder stroming en grote golven

Bij elk diploma zwemmen kinderen ook met kleding aan, zoals een shirt met lange mouwen en bij hogere diploma’s ook een lange broek en schoenen. Zo oefenen ze wat er gebeurt als je onverwacht in het water valt. Pas met alle drie de diploma’s is een kind volgens de NRZ voldoende zwemvaardig voor open water zonder stroming en golven. De precieze eisen en kledingvoorschriften kunnen worden bijgesteld; de actuele versie vind je bij de NRZ en je zwemschool.

Na het Zwem-ABC zijn er vervolgdiploma’s, zoals snorkelen, survivalzwemmen en zwemvaardigheidsdiploma’s. Veel kinderen stappen daarna over naar een zwemvereniging.

Open water zwemmen

Zwemmen in een meer, rivier of de zee is iets heel anders dan in een zwembad. Er is geen bodem in zicht, geen lijnen, en het water is kouder en soms onrustig. Open water zwemmen is ook een wedstrijdsport, met als bekendste afstand de olympische 10 kilometer.

Tips voor veilig open water zwemmen:

  • Zwem nooit alleen en vertel iemand op de kant waar je zwemt.
  • Gebruik een felgekleurde badmuts en een zwemboei die je achter je aan trekt, zodat boten en andere zwemmers je zien.
  • Let op de watertemperatuur. Koud water kan een koudeshock geven: snel en ongecontroleerd ademen. Ga rustig het water in en begin met korte afstanden. Een wetsuit houdt je warmer en geeft drijfvermogen.
  • Controleer de waterkwaliteit. Provincies publiceren in het zwemseizoen de officiële zwemlocaties en waarschuwingen, bijvoorbeeld voor blauwalg, op zwemwater.nl.
  • Zwem niet in vaargeulen, bij sluizen of in sterke stroming, zoals in grote rivieren.

Krijg je kramp in het water, draai dan op je rug, blijf drijven en rek de spier rustig. Meer over oorzaken en wat je kunt doen lees je bij kramp.

Snorkelen voor beginners

Snorkelen is zwemmen aan het wateroppervlak terwijl je met een duikbril onder water kijkt en ademt door een snorkel. Je hebt er weinig voor nodig en het is een mooie manier om onderwaterleven te zien.

  1. Duikbril: test de pasvorm door de bril zonder band tegen je gezicht te houden en zachtjes door je neus in te ademen. Blijft hij zitten, dan sluit hij goed af.
  2. Snorkel: een eenvoudige snorkel met een zacht mondstuk volstaat. Komt er water in, blaas hem dan krachtig leeg.
  3. Vinnen: geven extra voortstuwing en sparen je armen. Ze moeten goed passen, zonder te knellen.

Oefen eerst in een zwembad of in ondiep, rustig water. Leg je gezicht in het water, adem rustig en langzaam en laat je drijven. Snorkel altijd met iemand samen, bescherm je rug tegen de zon met een shirt en raak koraal en dieren niet aan. In Nederland zijn de Oosterschelde en de Grevelingen in Zeeland de bekendste plekken om te snorkelen en te duiken. Lokale duikscholen organiseren daar ook begeleide snorkeltochten.

Zwemmen als training

Zwemmen traint je hele lichaam: armen, schouders, rug, romp en benen. Omdat het water je draagt, is de belasting op knieën, heupen en enkels laag. Daarom is zwemmen populair bij mensen die herstellen van een blessure, bij ouderen en als aanvulling op hardlopen of fietsen. Heb je klachten aan je knieën of heupen, overleg dan met je huisarts of fysiotherapeut welke slag geschikt is. Schoolslag kan bijvoorbeeld de knieën juist wel belasten door de draaiende beenslag.

Zo haal je meer uit je baantjes:

  • Werk aan je techniek. Bij zwemmen bepaalt techniek veel meer dan bij hardlopen hoe snel en zuinig je vooruitkomt. Een paar lessen of een clinic bij een zwemvereniging levert snel winst op.
  • Train met intervallen, bijvoorbeeld een aantal keer 100 meter in een stevig tempo met korte rust ertussen, in plaats van steeds hetzelfde rustige tempo.
  • Adem aan beide kanten bij de borstcrawl, bijvoorbeeld om de drie slagen. Dat houdt je slag symmetrisch.
  • Gebruik hulpmiddelen zoals een plankje voor de beenslag en een pullbuoy tussen je benen om je armen te trainen.

Twee of drie keer per week een half uur tot een uur zwemmen is voor de meeste mensen een prima basis om conditie op te bouwen en te houden.

Veelgestelde vragen

Hoeveel calorieën verbrand je met zwemmen?

Dat hangt af van je gewicht, de slag en hoe hard je zwemt. Rustig schoolslag zwemmen kost veel minder energie dan stevig doorcrawlen of vlinderslag. Apps en sporthorloges geven een schatting, maar die is grof: je techniek bepaalt sterk hoeveel energie je kwijt bent.

Op welke leeftijd kan een kind op zwemles?

Veel zwemscholen laten kinderen starten vanaf ongeveer vier of vijf jaar. Er is geen officiële minimumleeftijd voor het Zwem-ABC. Watergewenning voor jongere kinderen, bijvoorbeeld peuterzwemmen, kan helpen om zonder angst aan zwemles te beginnen.

Wat heb je nodig om baantjes te zwemmen?

Een goed zittend sportbadpak of zwembroek, een zwembril en eventueel een badmuts. De meeste zwembaden hebben vaste tijden voor banenzwemmen, vaak met aparte banen voor rustige en snelle zwemmers. Kijk vooraf op het rooster van je zwembad.

Kun je als volwassene nog leren zwemmen?

Ja. Veel zwembaden bieden zwemles voor volwassenen, vaak in kleine groepen en in een rustig bad. Volwassenen leren de techniek meestal sneller dan kinderen, maar moeten soms eerst angst voor water overwinnen. Daar is in die lessen ruimte voor.

Meer sporten