Turnen · Spelregels

Onderdelen turnen: alle toestellen voor heren en dames

Turnen heeft bij de heren 6 en bij de dames 4 onderdelen. Per toestel uitgelegd: vloer, sprong, brug, balk, ringen, voltige en rekstok, plus de jurering.

Bijgewerkt op

Turnster maakt een spreidsprong hoog in de lucht tijdens een wedstrijd
Foto: Eugene Lim op Unsplash
Kort antwoord

Bij het toestelturnen hebben de heren 6 onderdelen: vloer, voltige (paard met beugels), ringen, sprong, brug (gelijke brug) en rekstok. De dames hebben 4 onderdelen: sprong, brug (ongelijke brug), balk en vloer. Per onderdeel krijg je een score die bestaat uit een D-score (moeilijkheid) en een E-score (uitvoering, vanaf 10 punten).

Turnen is een van de breedste olympische sporten: je hebt kracht, lenigheid, balans, snelheid en durf nodig, en elk toestel vraagt iets anders. Heren en dames turnen niet op dezelfde toestellen. De heren hebben zes onderdelen, de dames vier.

Hieronder zie je alle onderdelen in één tabel, wat er per toestel van je wordt gevraagd en hoe de jury tot een score komt.

Alle onderdelen in één overzicht

De volgorde in de tabel is de olympische volgorde waarin de onderdelen in een meerkamp worden afgewerkt.

Heren (6 onderdelen) Dames (4 onderdelen)
1. Vloer 1. Sprong
2. Voltige (paard met beugels) 2. Brug (ongelijke brug)
3. Ringen 3. Balk
4. Sprong 4. Vloer
5. Brug (gelijke brug)
6. Rekstok

Vloer en sprong komen bij allebei voor. De brug ook, maar in een andere vorm: heren turnen op de gelijke brug, dames op de ongelijke brug. De balk is alleen voor dames; voltige, ringen en rekstok zijn alleen voor heren.

De onderdelen per toestel

Vloer (heren en dames)

De vloer is een verende mat van 12 bij 12 meter. Je laat een oefening zien met acrobatische series (salto’s en schroeven), sprongen en elementen voor kracht en lenigheid. Stap je buiten de lijn, dan kost dat punten.

  • Dames: oefening op muziek, maximaal 90 seconden, met dans- en sprongelementen.
  • Heren: zonder muziek, maximaal 70 seconden, met meer nadruk op kracht en acrobatiek.

Sprong (heren en dames)

Na een aanloop zet je af op een springplank, steunt kort op de springtafel en maakt een sprong met salto’s en schroeven. Vroeger werd over een paard gesprongen; sinds begin jaren 2000 is dat vervangen door de springtafel, die een breder en veiliger steunvlak heeft. In Nederland wordt die vaak pegasus genoemd, naar een bekend merk. De springtafel staat voor heren hoger (1,35 m) dan voor dames (1,25 m).

Brug: gelijke en ongelijke brug

  • Gelijke brug (heren): twee evenwijdige leggers op gelijke hoogte. Je laat zwaaien, steunen, handstanden en vluchtelementen zien en eindigt met een afsprong.
  • Ongelijke brug (dames): een hoge legger van ongeveer 2,50 m en een lage van ongeveer 1,70 m. Turnsters zwaaien, draaien en vliegen tussen de leggers. Het accent ligt op doorlopende zwaaien zonder stops.

Balk (dames)

De balk is 5 meter lang, 10 centimeter breed en staat op 1,25 meter hoogte. Op dat smalle vlak turn je sprongen, draaien en acrobatische elementen zoals salto’s, binnen maximaal 90 seconden. Valt een turnster van de balk, dan kost dat een grote aftrek, maar ze mag binnen korte tijd verder. Sanne Wevers werd in 2016 olympisch kampioen op dit toestel.

Voltige (heren)

Het paard met beugels is een van de technisch moeilijkste toestellen. Je steunt alleen met je handen op het paard of de beugels en maakt doorlopende cirkels en schaarbewegingen met je benen. Stilvallen, het paard raken met je benen of eraf glijden kost punten.

Ringen (heren)

Twee ringen hangen aan kabels. De oefening bestaat uit zwaaielementen, krachthoudingen die je minstens twee seconden stil moet houden (zoals het kruis) en een afsprong. Hoe minder de ringen bewegen, hoe beter. Yuri van Gelder werd in 2005 wereldkampioen aan de ringen.

Rekstok (heren)

De rekstok is één stalen stang hoog boven de grond. Je zwaait er rond zonder de stok met je lichaam te raken, met reuzenzwaaien, draaien en spectaculaire vluchtelementen waarbij je de stok loslaat en weer vangt. Epke Zonderland werd in 2012 olympisch kampioen op de rekstok en won daarna drie wereldtitels.

Hoe werkt de jurering? De D- en E-score

Sinds 2006 is de maximale score van 10 punten afgeschaft. Een score bestaat nu uit twee delen:

Onderdeel Wat wordt beoordeeld Hoe
D-score (difficulty) moeilijkheid punten voor de moeilijkste elementen, verplichte elementgroepen en verbindingen; geen maximum
E-score (execution) uitvoering begint op 10,0; aftrek voor fouten in houding, landing, uitvoering en valpartijen
Neutrale aftrek regels bijvoorbeeld buiten de lijnen stappen of de tijd overschrijden

Eindscore = D-score + E-score − neutrale aftrek

Een voorbeeld: een turnster met een D-score van 5,8 en een E-score van 8,1 die één keer buiten de vloer stapt (0,1 aftrek), krijgt 13,8 punten.

  • Bij de sprong heeft elke sprong een vaste moeilijkheidswaarde uit de wedstrijdregels. Moeilijke sprongen leveren dus direct een hogere D-score op.
  • Bij een val van een toestel gaat er een vaste aftrek van 1 punt af van de E-score.
  • De E-score wordt door meerdere juryleden gegeven. De hoogste en laagste vallen meestal weg, en van de rest wordt het gemiddelde genomen.

De internationale turnbond FIG legt de regels vast in de Code of Points, die na elke olympische cyclus wordt herzien. In Nederland organiseert de KNGU de wedstrijden. Op recreatief en regionaal niveau wordt vaak met aangepaste toestellen en eenvoudigere jureringsregels gewerkt, bijvoorbeeld met een minitrampoline of lagere balk.

Benieuwd naar andere sporten die je binnen speelt? Lees ook de spelregels van volleybal of de spelregels van badminton.

Thuis oefenen

Op een turnmat of airtrack oefen je koprollen, radslagen en handstanden een stuk veiliger.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen turnen en gymnastiek?

Gymnastiek is de verzamelnaam voor sporten als turnen, ritmische gymnastiek, trampolinespringen en acrogym. Turnen, officieel toestelturnen of artistieke gymnastiek, is de vorm met toestellen zoals de brug, de balk en de rekstok. In Nederland valt alles onder de KNGU.

Wat is een meerkamp bij turnen?

Bij een meerkamp turn je alle onderdelen: zes bij de heren en vier bij de dames. De scores worden opgeteld en wie het hoogste totaal heeft, wint. Daarnaast bestaan er toestelfinales, waarin per onderdeel een kampioen wordt gekozen.

Waarom zijn de turnonderdelen voor mannen en vrouwen verschillend?

De onderdelen zijn historisch zo gegroeid. Bij de heren ligt de nadruk meer op kracht in armen en schouders, zoals bij de ringen en voltige. Bij de dames zijn balans en dans belangrijker, met de balk en muziek bij de vloeroefening.

Hoeveel juryleden zijn er bij turnen?

Bij grote wedstrijden heeft elk toestel een D-jury die de moeilijkheid bepaalt en een E-jury van meerdere juryleden die de uitvoering beoordeelt. Bij de E-score vallen de hoogste en laagste aftrek meestal weg, zodat één afwijkend oordeel weinig invloed heeft.

Verder lezen