Tennis · Uitleg

Hawk-Eye bij tennis: zo werkt het systeem en de challenge

Hoe Hawk-Eye met camera's bepaalt of een bal in of uit is, hoe challenges werken en waar Hawk-Eye Live de lijnrechters al heeft vervangen.

Bijgewerkt op

Tennisbal net op de witte lijn van een gravelbaan, een typisch geval voor Hawk-Eye
Kort antwoord

Hawk-Eye is een camerasysteem dat de vlucht van een tennisbal in 3D reconstrueert en laat zien of de bal in of uit was. Lange tijd konden spelers een lijnrechter via een challenge laten controleren (drie foute challenges per set). Met Hawk-Eye Live roept het systeem zelf in en uit, zonder lijnrechters. Dat is nu standaard op de ATP-tour en bij drie van de vier Grand Slams.

Hawk-Eye is het camerasysteem dat bij tennis laat zien of een bal in of uit was. Je kent het van de animatie op tv: een gele bal die op de lijn landt, met een afdruk die net wel of net niet de witte streep raakt. Het systeem is bedacht door de Britse ingenieur Paul Hawkins en werd eerst bij cricket gebruikt. In 2006 kwam het in het proftennis, en sindsdien heeft het de manier waarop wedstrijden worden geleid flink veranderd.

De naam betekent letterlijk haviksoog. Inmiddels gaat het allang niet meer alleen om controleren: op veel toernooien roept het systeem zelf in en uit en zijn de lijnrechters verdwenen.

Hoe werkt Hawk-Eye?

Rond de baan hangen hogesnelheidscamera’s, meestal hoog in het stadion. Elke camera volgt de bal vanuit een andere hoek. Door de beelden te combineren, berekent de software steeds de exacte positie van de bal in de ruimte.

Zo werkt het in stappen:

  1. Volgen: de camera’s filmen de bal met een hoog aantal beelden per seconde.
  2. Combineren: de software legt de beelden over elkaar en berekent de positie van de bal in drie dimensies (triangulatie).
  3. Reconstrueren: uit al die posities ontstaat de baan van de bal, inclusief het moment waarop hij de grond raakt.
  4. Beoordelen: het systeem berekent de afdruk van de bal op de grond (een bal wordt bij de stuit iets platgedrukt) en vergelijkt die met de lijnen, die vooraf exact zijn ingemeten.

De foutmarge ligt op enkele millimeters. Belangrijk: wat je op het scherm ziet is een berekende reconstructie, geen echte foto. De regels zeggen dat een bal die de lijn ook maar een klein beetje raakt, in is. Dat geldt ook voor Hawk-Eye.

Challenges: zo controleer je een lijnrechter

Waar nog lijnrechters staan, kan een speler een beslissing laten controleren met een challenge. De regels daarvoor zijn bij de meeste toernooien gelijk:

Regel Wat het betekent
Aantal Drie onterechte challenges per speler per set
Gelijk krijgen Een terechte challenge kost je niets, je houdt je aantal
Tiebreak In een set met tiebreak krijg je bij 6-6 één extra challenge
Nieuwe set Je aantal begint weer bij drie, overgebleven challenges vervallen
Moment Direct na de slag of uiterlijk zodra de rally stopt, niet pas na een volgend punt

Klopt de challenge en was de bal het punt beslissend? Dan krijg je het punt. Heeft de lijnrechter de rally onterecht onderbroken, dan wordt het punt soms overgespeeld. De stoelscheidsrechter beslist welke van de twee het wordt. Meer over de rol van die scheidsrechter lees je bij de umpire bij tennis.

Spelers gebruiken hun challenges tactisch. Een challenge aan het eind van een set waarin je er nog drie over hebt, kost niets. Een twijfelachtige challenge bij 2-2 in de eerste set is riskanter, omdat je hem later misschien hard nodig hebt.

Hawk-Eye Live: tennis zonder lijnrechters

Bij Hawk-Eye Live (ook wel Electronic Line Calling Live of ELC genoemd) is het systeem niet alleen een controlemiddel. Het roept zelf “out” of “fault”, via een opgenomen stem door de luidsprekers. Daardoor zijn er geen lijnrechters meer op de baan en dus ook geen challenges op in- of uitballen.

Zo verliep de invoering bij de grote toernooien:

Toernooi of tour Situatie
Australian Open Volledig elektronisch op alle banen sinds 2021
US Open Volledig elektronisch op alle banen sinds 2021
Wimbledon Sinds 2025 elektronisch op alle wedstrijdbanen, na 148 jaar met lijnrechters
Roland Garros Nog steeds menselijke lijnrechters, ook in 2026
ATP-tour Sinds 2025 op alle toernooien, ook op gravel

Roland Garros is dus de uitzondering. Op gravel laat de bal een afdruk achter, die de scheidsrechter bij twijfel van dichtbij bekijkt. De Franse bond vindt dat betrouwbaar genoeg en hield in 2026 vast aan menselijke lijnrechters, ook na discussie over een omstreden bal in een wedstrijd van Casper Ruud. Over 2027 is nog niets besloten.

Op de andere gravelevenementen van de ATP-tour, zoals Monte Carlo, Madrid en Rome, wordt sinds 2025 wel elektronisch ingeroepen. Spelers wijzen daar soms naar een balafdruk die niet overeenkomt met de uitspraak van het systeem, maar de elektronische beslissing is leidend.

Advertentie

Voor- en nadelen

Voordelen

  • Minder discussie: de uitspraak is snel en voor iedereen zichtbaar.
  • Gelijke behandeling: elke baan op een toernooi krijgt dezelfde nauwkeurigheid, niet alleen het centercourt.
  • Geen onderbrekingen door challenges, wat tempo in de wedstrijd houdt.

Nadelen

  • Storingen komen voor. Op Wimbledon 2025 stond het systeem tijdens een wedstrijd per ongeluk een game lang uit, waardoor een punt moest worden overgespeeld.
  • Het blijft een reconstructie. Bij een bal die op een millimeter landt, moet je het systeem vertrouwen.
  • Lijnrechters verdwijnen, en daarmee een belangrijke opleidingsroute voor toekomstige scheidsrechters.
  • Het is duur. Op clubniveau is Hawk-Eye niet haalbaar, daar roep je je eigen lijnen.

Hawk-Eye bij andere sporten

Het systeem wordt ook gebruikt bij cricket, waar het begon, en bij voetbal. Daar zit het achter de doellijntechnologie die aangeeft of de bal helemaal over de doellijn was. Het bedrijf achter Hawk-Eye is sinds 2011 onderdeel van Sony.

Hoe zit het in je eigen wedstrijd?

In de KNLTB-competitie en bij de meeste toernooien in Nederland is er geen Hawk-Eye en vaak ook geen scheidsrechter. Je beslist zelf over de ballen aan jouw kant van het net. De gewoonte is simpel: twijfel je, dan is de bal in voor je tegenstander. Wil je weten hoe de telling verder werkt, lees dan de puntentelling bij tennis of de spelregels van tennis.

Zelf aan de slag?

Beste tennisracket kopen: zo kies je het racket dat bij je past

Gewicht, balhoofd, balans, snaarpatroon en gripmaat: zo kies je een tennisracket dat past bij je niveau en speelstijl. Plus een tabel voor juniorrackets.

Naar de koopgids →

Veelgestelde vragen

Hoe nauwkeurig is Hawk-Eye?

Het systeem werkt met een foutmarge van enkele millimeters en is door de ITF getest en goedgekeurd. Het blijft een berekende reconstructie op basis van camerabeelden, geen foto van de bal op de lijn. Bij een bal die de lijn net raakt, telt de bal als in.

Waarom gebruikt Roland Garros geen Hawk-Eye?

Op gravel laat de bal een afdruk achter. De scheidsrechter kan bij twijfel van de stoel komen om die afdruk te bekijken. De organisatie vertrouwt daarom op lijnrechters en balafdrukken en koos ook voor 2026 bewust voor menselijke lijnrechters.

Wat betekent Hawk-Eye in het Nederlands?

Hawk-Eye betekent letterlijk haviksoog. De naam verwijst naar het scherpe zicht van een havik en naar de bedenker van het systeem, de Britse ingenieur Paul Hawkins.

Kun je nog challengen als er Hawk-Eye Live is?

Nee, bij Hawk-Eye Live zijn er geen lijnrechters meer om te overrulen, dus ook geen challenges op in- of uitballen. De scheidsrechter kan bij een storing of twijfel wel zelf ingrijpen of een herhaling laten bekijken, afhankelijk van het toernooireglement.

Advertentie

Verder lezen