Een goede sporttraining begint met een duidelijk doel en een vaste opbouw: warming-up, kern met twee à drie oefeningen en een spelvorm, en een afsluiting. Leg kort uit, doe het voor en laat de groep zo snel mogelijk bewegen. Zorg voor veel herhalingen per speler, geef positieve en concrete feedback en pas de oefeningen aan op leeftijd en niveau.
Bij veel sportclubs staat een ouder of oudere jeugdspeler voor de groep, omdat er anders geen training is. Dat is mooi, maar het is ook spannend als je het nooit eerder deed. Wat moet je voorbereiden, hoe houd je twaalf kinderen een uur bezig, en hoe zorg je dat ze er ook iets van leren?
Goed nieuws: je hoeft geen ervaren coach te zijn om een prima training te geven. Met een vaste opbouw, een duidelijk doel en een paar vuistregels voor uitleg en groepsmanagement kom je een heel eind. De tips hieronder gelden voor vrijwel elke teamsport, van voetbal en hockey tot handbal en korfbal.
Bereid elke training voor
Een training zonder plan wordt al snel onrustig: spelers wachten, oefeningen lopen vast en jij staat te improviseren. Een goede voorbereiding kost je een kwartier.
- Kies één doel per training, bijvoorbeeld ‘beter passen onder druk’ of ‘snel omschakelen na balverlies’.
- Kies twee à drie oefeningen die bij dat doel passen, van eenvoudig naar wedstrijdecht.
- Schrijf de opbouw op, met tijden, aantal spelers per groep en het materiaal dat je nodig hebt.
- Zet het veld vooraf klaar als dat kan. Pionnen en hesjes liggen er als de spelers binnenkomen.
- Bedenk een makkelijkere en moeilijkere variant, voor als het te moeilijk of te makkelijk blijkt.
Inspiratie voor oefeningen vind je bij je bond, bij je club en online. Voor voetbal staan bijvoorbeeld kant-en-klare trainingen op voetbaltrainingen.net en werkt een deel van de clubs met platforms als de Online Sports Academy. Voor handbal is er bijvoorbeeld Learnhandball.com. Vraag bij je club na of er al een abonnement of oefenstof beschikbaar is.
Een vaste opbouw
| Onderdeel | Tijd (bij 60 min) | Wat |
|---|---|---|
| Warming-up | 10–15 min | Rustig opbouwen, met de bal, loopvormen of een tikspel |
| Kern 1 | 15 min | Oefening gericht op het doel, eenvoudige vorm |
| Kern 2 | 15 min | Dezelfde vaardigheid, met tegenstander of keuzes |
| Partijvorm | 15 min | Wedstrijdje waarin het doel terugkomt |
| Afsluiting | 5 min | Kort evalueren, materiaal opruimen |
Een goede warming-up hoeft geen saaie rondjes te zijn. Een spelvorm met bal is voor de meeste teamsporten beter. Ideeën voor loopvormen vind je bij de warming-up voor hardlopen.
Uitleggen: kort, voordoen, beginnen
De grootste valkuil van beginnende trainers is te lang praten. Spelers komen om te sporten.
- Maximaal een minuut uitleg. Wat gaan we doen, wat is de regel, waar let je op.
- Doe het voor, of laat een speler het voordoen. Zien werkt beter dan horen.
- Begin snel en stuur bij tijdens de oefening.
- Eén aandachtspunt tegelijk. ‘Kijk op voordat je de bal krijgt’ werkt beter dan vijf punten tegelijk.
- Stel vragen aan oudere spelers: ‘Waarom ging die pass mis?’ Dan denken ze zelf na.
Veel herhalingen, weinig wachten
Spelers leren door te doen. Een oefening met één lange rij waarin iedereen twee keer per minuut aan de beurt is, levert weinig op.
- Maak kleine groepjes van drie tot vijf spelers.
- Gebruik meer ballen en meer pionnenvakken.
- Kies kleine partijvormen (3 tegen 3, 4 tegen 4): iedereen raakt vaak de bal.
- Werken er spelers op verschillende niveaus, maak dan groepjes per niveau of geef sterke spelers een extra opdracht.
Aanpak per leeftijd
| Leeftijd | Wat werkt |
|---|---|
| Tot ca. 8 jaar | Spelen staat voorop. Korte spelletjes, veel balcontact, weinig uitleg, veel afwisseling |
| 9–12 jaar | De beste leeftijd om techniek te leren. Oefenvormen met herhaling, eenvoudige tactiek in partijvormen |
| 13–16 jaar | Meer tactiek en uitleg waarom. Rekening houden met groeispurts en verschil in rijping |
| Senioren | Meer conditie en wedstrijdgerichte vormen, spelers meer verantwoordelijkheid geven |
Bij kinderen geldt: plezier is de belangrijkste reden dat ze blijven sporten. Een training waar ze lachend naar huis gaan, is een geslaagde training.
Sfeer en coachen
- Benoem wat goed gaat, liefst concreet: ‘Goed dat je eerst omkeek.’
- Corrigeer vriendelijk en kort, en vertel wat wél moet in plaats van wat niet mag.
- Wees consequent met afspraken, voor iedereen gelijk.
- Ken je spelers: noem ze bij naam en let op wie stil of buitengesloten is.
- Ken de regels van je sport, zodat je ze ook in partijvormen goed uitlegt. Zie bijvoorbeeld de spelregels van voetbal, hockey, handbal of korfbal.
Veiligheid
- Controleer het veld en de materialen voor de training.
- Pas de intensiteit aan bij warm weer en zorg dat spelers kunnen drinken.
- Weet wat je doet bij een blessure of kramp en waar de EHBO-spullen liggen.
- Zorg dat je ouders of een tweede begeleider kunt bereiken.
Verder groeien als trainer
Na een paar maanden merk je wat werkt bij jouw groep. Wil je verder, dan bieden de meeste sportbonden cursussen voor (jeugd)trainers aan, vaak in een paar avonden. Kijk ook eens mee bij een ervaren trainer binnen je club en vraag of die eens naar jouw training wil kijken. Een paar tips van iemand langs de lijn leveren vaak meer op dan een dik boek.
Mini stepper kopen: zo kies je de beste stepper voor thuis
Gewone, swing of 2-in-1 mini stepper? Lees waar je op let: beweging, weerstand, draagvermogen, geluid en weerstandsbanden, plus trainingstips.
Naar de koopgids →Veelgestelde vragen
Heb je een diploma nodig om training te geven?
Voor vrijwilligers bij een club meestal niet. Veel sportbonden bieden wel korte cursussen voor beginnende (jeugd)trainers aan, en clubs stimuleren dat vaak. Vraag bij je club of bond naar de mogelijkheden; soms worden de kosten vergoed.
Heb je een VOG nodig als jeugdtrainer?
Veel sportclubs vragen een Verklaring Omtrent het Gedrag van iedereen die met minderjarigen werkt. Vrijwilligers kunnen die vaak kosteloos aanvragen via de club. Je club weet hoe het daar geregeld is.
Hoe lang moet een jeugdtraining duren?
Voor jonge kinderen is 45 tot 60 minuten meestal genoeg, voor oudere jeugd en volwassenen 60 tot 90 minuten. Belangrijker dan de lengte is dat spelers het grootste deel van de tijd actief bezig zijn en niet in een rij staan te wachten.
Wat doe je met kinderen die niet luisteren?
Maak de regels aan het begin duidelijk, houd uitleg kort en zorg dat iedereen snel bezig is: wie speelt, heeft minder tijd om te klieren. Benoem goed gedrag, spreek een kind rustig apart aan en betrek ouders of een tweede begeleider als het steeds misgaat.
Verder lezen
Meer over spelregels & meer
- Mini stepper kopen: zo kies je de beste stepper voor thuis
- Reebok stepper review: wat kan de Reebok Step en voor wie is hij?
- Vibroshaper review: wat doet deze trilplaat wel en niet?
- Spelregels volleybal: puntentelling, rotatie en libero
- Wat is sportief wandelen? Techniek, tempo en zo begin je
- Kramp: wat is het, waardoor ontstaat het en wat kun je eraan doen?
